| Het verhaal van Roodkapje is duidelijk een weergave
van gebeurtenissen. Het is ook een weergave van gebeurtenissen
als de oude man op pad gaat om een grote vis te vangen of als
Michael Corleone er op uit gaat om de vijanden van zijn vader
te vermoorden of als Leamas, de spion, de kou in gaat. Alle verhalen
zijn een weergave van gebeurtenissen.
Laten we eens kijken naar de volgende weergave van gebeurtenissen:
Joe springt uit bed, trekt zijn kleren aan, maakt een lunchpakket
klaar, stapt in zijn auto. Hij rijdt naar het huis van zijn
vriendin een paar huizenblokken verderop om haar op te halen.
Ze heet Sally. Ze rijden naar het strand waar ze de hele dag
in het hete zand blijven liggen, 's avonds gaan ze ergens vis
eten. Op de terugweg stoppen ze om een ijsje te eten. Dit is
een weergave van gebeurtenissen maar is het ook een verhaal?
De meeste lezers zullen instinctief aanvoelen dat dit niet
het geval is.
De reden hiervoor is dat zulke gebeurtenissen de moeite van
het lezen niet waard zijn. De gebeurtenissen moeten interessant
zijn. Wat maakt het uit dat Joe met zijn vriendin naar het strand
gaat? Wat maakt het uit dat ze ergens gaan eten? Deze gebeurtenissen
hebben geen betekenis omdat ze geen gevolgen hebben. De definitie
van een verhaal als 'een weergave van gebeurtenissen' gaat niet
ver genoeg. We moeten er aan toevoegen dat het 'een weergave
is van consequentiële gebeurtenissen'.
Is dat alles?
En als ik u nu eens een verhaal zou vertellen over de pijn
en ellende die een rubberboom ervaart als hij afgetapt wordt?
Of over de beproevingen en het verdriet van een motorboot die
de Kongorivier op vaart? Kunt u daar geen belangstelling voor
opbrengen? Het zou pas interessant worden als de motorboot of
de rubberboom menselijke trekken hebben.
Jonathan Livingstone Seagull (Zeemeeuw) was een zeemeeuw die
sterk op een mens leek. Jonathan Livingstone Seagull en de kleine
locomotief die 'Ik denk dat ik dat wel kan' zei, zijn als personage
interessant omdat het mensen zijn in een ongebruikelijke gedaante
en niet omdat ze een vogel of een trein zijn.
Voor een verhaal hebben we dus niet alleen consequentiële
gebeurtenissen nodig maar consequentiële gebeurtenissen
waarbij menselijke personages betrokken zijn. En dat
kunnen niet zomaar menselijke personages zijn, het moeten bovendien
personages zijn die de moeite waard zijn. Niemand wil lezen
over een personage waarvan er dertien in een dozijn gaan. mensen
willen lezen over interessante personen, over personages die
in staat zijn bij de lezer een zekere mate van emotionele respons
op te wekken.
De uitgebreide definitie van een verhaal zal dus moeten luiden:
'Een verhaal is een weergave van gebeurtenissen waarbij interessante
menselijke personages en consequentiële gebeurtenissen
betrokken zijn'.
Dit is een goede definitie maar ze is nog steeds niet volledig.
Er ontbreekt nog het gegeven dat de personages moeten veranderen
als gevolg van een conflict. Als een personage door het verhaal
heen danst zonder dat het lijden en de gebeurtenissen, waarvan
hij getuige is en die hij zelf ondergaat, hem raken, is de weergave
van de gebeurtenissen beslist geen verhaal maar eerder een avontuur.
De volledige definitie luidt dus:
Een verhaal is een weergave van consequentiële gebeurtenissen
met betrekking tot interessante menselijke personages die als
gevolg van deze gebeurtenissen veranderen.
Het dramatische verhaal
In een dramatisch verhaal, de enige soort die over het algemeen
de moeite waard is om te lezen, voeren de personages strijd.
We zouden een verhaal kunnen schrijven waarin de personages
het moeilijk hebben en bij alle mogelijke gebeurtenissen betrokken
raken, maar waarin de personages tegelijkertijd passief blijven
en niets ondernemen om hun problemen op te lossen. Als de personages
veranderen als gevolg van de ontberingen die ze moeten doorstaan,
wordt een dergelijke weergave van gebeurtenissen een verhaal,
maar dat wil nog niet zeggen dat het ook een dramatisch verhaal
zal zijn. Zonder strijd geen dramatiek. De lezer heeft medelijden
met het personage omdat dit er zo ellendig aan toe is maar om
te zorgen dat de lezer zich daadwerkelijk met een personage
identificeert - dat de lezer zichzelf totaal vergeet en helemaal
opgaat in de wereld van het personage - zal dit personage strijd
moeten leveren.
Neem nu Joe en Sally. Stel, we laten hen worstelen met een dilemma;
laten we eens kijken wat er gebeurt:
Toen Joe 's ochtends van huis ging om Sally op te halen, merkte
hij dat hij gevolgd werd door een aftands busje. Waarom zou
iemand hem volgen, vroeg hij zich af. Ik zie kennelijk spoken,
zei hij tegen zichzelf.
Wekt dit onze belangstelling? Natuurlijk. Er schijnt iets mysterieus
aan de hand te zijn.
We willen graag weten wat er gaat gebeuren.
We hadden het verhaal ook op de volgende manier kunnen laten
beginnen:
Joe koopt een goedkope ring bij een bijouteriewinkeltje langs
de boulevard. Vanavond in het restaurant zal hij haar ten huwelijk
vragen. Het was waar dat ze elkaar pas twee weken kenden, maar
voor hem was twee weken lang genoeg...
Wekt dit onze belangstelling? Natuurlijk. We willen weten of
ze 'ja' gaat zeggen en hoe hij zich voelt als ze inderdaad 'ja'
zegt.
We kunnen het verhaal ook een beetje griezelig maken.
Joe had er al maanden niet meer aan gedacht maar toen hij zijn
zwemspullen uit de kast pakte, herinnerde hij zich wat de zigeunerin
vorig jaar tijdens de kerstfuif van zijn werk tegen hem had
gezegd: 'Het zal niet lang maar duren voordat jij een zeemansgraf
krijgt, jongen...'
De dilemma's waarmee wij onze personages opzadelen heten 'de
vragen van het verhaal'.
De vragen van het verhaal zorgen dat de lezer verder wil lezen
in de hoop de antwoorden te ontdekken. Het zijn de aperitiefjes
van het feestmaal dat we gaan opdienen.
|
